Mina ile Çıtı: Dişler Yiyecekleri Nasıl Parçalar?

Mina, elmasını yerken ön dişleriyle kolayca bir parça kopardı, ama sert havucu arka dişlerine götürmeden ezemedi. Pencereden giren sincap Çıtı da fındığını bir yandan öbür yana çeviriyordu. ‘Bütün dişlerimiz neden aynı biçimde değil?’ diye sordu Mina. Diş hekimi olan teyzesi Aylin, onları çocuk bilim atölyesine götürdü. Masaya büyük bir çene modeli, temiz yiyecek örnekleri ve üç çeşit tahta araç koydu. Gerçek ağızda deneme yapmak yerine güvenli model üzerinde gözlem yapacaklardı.

Aylin önce ağzın önündeki kesici dişleri gösterdi. Düz ve ince kenarları, elmayı ya da ekmeği küçük parçalara ayıran güvenli birer keski gibi çalışıyordu. Mina, düz kenarlı tahta aracı yumuşak bir oyun hamuruna bastırınca düzgün bir parça koptu. Yanlardaki sivri köpek dişleri ise yiyeceği tutup koparmaya yardım ediyordu; insanlarda yırtıcı hayvanlardaki kadar uzun değildi. Çıtı, modelin önünde fındığını tutarken Mina her şeklin yaptığı işe nasıl uyduğunu fark etti.

Sonra geniş yüzeyli küçük ve büyük azılara baktılar. Aylin, bu dişlerin yiyeceği ezip öğüttüğünü anlattı. Mina, geniş tabanlı tahta araçla yulaflı yumuşak karışımı bastırıp küçülttü; tek bir sivri araç aynı işi iyi yapamadı. Çene modelinin alt kısmını yavaşça kapatıp küçük yan hareketler yapınca azıların karşılıklı çalıştığını gördü. Dil yiyeceği uygun tarafa taşır, tükürük de onu ıslatıp yutmayı kolaylaştırırdı. Çiğneme, sindirimin ağızda başlayan ilk adımıydı.

Mina aceleyle yutmanın neden iyi olmadığını da öğrendi. Küçük lokmalar almak, ağzı kapalı ve sakin çiğnemek yiyeceğin daha kolay parçalanmasına yardım ediyordu. Fakat dişler çalışırken aralarına yiyecek kalıntıları girebilirdi. Aylin modeldeki renkli ip ile diş aralarını, yumuşak fırçayla da ön, arka ve çiğneme yüzeylerini temizlemeyi gösterdi. Şekerli yiyecekleri sık sık tüketmemek, günde iki kez fırçalamak ve düzenli diş hekimi kontrolüne gitmek dişleri koruyordu.

Atölyenin sonunda Mina üç aracı doğru diş gruplarının yanına yerleştirdi: düz kenar kesicilere, sivri uç köpek dişlerine, geniş taban azılara. Çıtı da fındığını küçük lokmalarla kemirip gerisini yuvasına sakladı. Mina eve dönerken elmasını önce ön dişleriyle kesti, sonra lokmayı arka dişleriyle sabırla çiğnedi. Aynaya bakınca ağzındaki her dişin aynı takımda farklı görev yaptığını düşündü. Akşam fırçasını eline alırken takımın ertesi güne temiz hazırlanmasını sevgiyle sağladı. Bedenini tanımanın korkulacak değil, merak edilecek bir şey olduğunu; iyi bakımın da bu çalışkan takıma teşekkür etmek demek olduğunu artık anladı.